Haftanın Yazıları

2004’ten günümüze Türkiye’de kamu personel sisteminde yaşanan değişim ve dönüşüm

Pinterest LinkedIn Tumblr

Türk kamu yönetimi, 2000’li yıllardan itibaren büyük bir değişim yaşayarak yenilenme sürecine girmiştir. Kamu personel reformunun başarıya ulaşabilmesi için var olan insan kaynağını iyi bir şekilde kullanılmasıyla mümkün olabilir. Kamu yönetimindeki var olan sistemimiz, hem ülkemizdeki hem de diğer ülkelerdeki toplumsal, ekonomik ve sosyal enformasyona intibak sağlamak gayesiyle, kamu yönetiminde görülen küresel çaptaki değişimlerle doğru orantılı bir şekilde yenilenme sürecine girmektedir. Yenilenme sürecinin en önemli etaplarından biri de kamu personel yönetimindeki mantalitenin yenilenmesi ve gerektiği ölçüde revize edilmesidir. [1]

Avrupa Birliği ile ilişkilerin geliştirilmesi aşamasına bakıldığında; bölgesel ve küresel etmenlerin kamu yönetimine etkileri ve ortaya çıkan yeni oluşumlar, Türkiye kapsamında kamu yönetiminin revize edilmesi gibi birçok önemli hususlar için adım atılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Kamu yönetiminin işleyişinde ortaya çıkan problemler ve söz konusu olan dış faktörlerin beklentilerindeki çakışmayla birlikte değişim kaçınılmaz olmuştur. Bu kapsamda Avrupa Birliği’ne üyelik sürecinde önem verilen hususlardan birisi de Türk kamu yönetiminin demokratik, daha etkin ve verimli hale getirilmesi olmuştur. Bu bağlamda 2004 yılından sonra Türk kamu yönetiminde Avrupa Birliği ile müzakere süreciyle ilişkili değişimler meydan gelmiştir. [2] Ayrıca 16 Nisan 2017 tarihinde de gerçekleştirilen halkoylamasıyla birlikte Türk kamu yönetiminde önemli diyebileceğimiz düzeyde değişiklikler meydan gelmiş ve söz konusu köklü değişiklik ile kamu personel yönetimi etkilenmiştir.

Kamu Personel Rejimi

Kamu personel rejimi, devletin istihdam ettiği personelin çalışma biçimini ifade etmesinin yanı sıra kamu yönetiminin temel unsurları arasında yer almaktadır.[3] Kamu yönetiminin ana noktasını yürüten kamu personel rejimi; ekonomik, toplumsal, kültürel ve siyasal değişimlerden etkilenmektedir. Bu kapsamda değerlendirildiğinde Türk kamu personel yönetiminin Osmanlı’dan bugüne bir dönüşüm ve değişim yaşamıştır.[4]

2004 Yılından Sonra Türk Kamu Personel Yönetiminde Gerçekleştirilen Değişimler

2004 yılında kamu personel rejimini ilgilendiren Kamu Personel Rejimi Taslağı hazırlanmış ve söz konusu taslakta performans değerlendirmesi, ayrıca performansa dayalı ücret getirilerek teşvik niteliğinde bir düzenleme yer almıştır.[5] 145 madde ve 2 ekli listeden oluşan taslakta memur kadrosu ve sözleşmeli personelin tek biçim unvanları yer almıştır. Taslak içerisinde kamu istihdam formatlarıyla ilgili 5 tür istihdamdan bahsedilmiştir: Bunlar “memur, sözleşmeli personel, işçiler ve diğer kamu görevlileri”. Bununla beraber söz konusu tasarıda memur kadrolarında 77 ayrı unvan ve 194 sözleşmeli personel konumundan söz edilmiştir. Sözleşmeli personel için birer yıllık sözleşme belirlenmiş, tam ve kısmi zamanlı ele alınarak esnek çalışma vurgulanmıştır.[6]

2007 yılında ise Dokuzuncu Kalkınma Planı AB standartları yürürlüğe girmiş ve kamu yönetimi anlayışı kapsamında eksiklikleri kapatmak adına değişiklikler vurgulanmıştır. Performansa göre değerlendirme, hizmet içi eğitim, norm kadro uygulaması, bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılmasının yaygınlaştırılması ve katılımcı yönetim anlayışının benimsenmesi için uygulanması gereken faktörlerle saydam, hesap verebilir, verimli ve etkin bir anlayış vurgulanmıştır.[7] Bununla birlikte Plan’da kamu personel rejiminin problemlerini tespit edip çözüme kavuşturulması için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun tamamlayıcısı niteliğinde yeni bir kanun çıkarılması kapsamında çalışmaların sürdürüldüğü yer almıştır. [8]

2014 ve 2018 yıllarını kapsayan Onuncu Kalkınma Planı’nda ise amaç ve hedefler çerçevesinde şu hususlara değinilmiştir: kamu sektöründe, mesleğe kabul edinilmesinden emekliliğe kadarki süreçte hizmet kalitesinin ve personel randımanının yükseltilmesi temel amaç olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılmasıyla kamu personeline beşeri bir yatırım yapılarak bilgi ve becerilerinin geliştirilmeye çalışılması, liyakatin önemsenmesi, esnek çalışmaların uygulanması ve performans değerlendirme mekanizmasının geliştirilmesi hedeflenmiştir.[9]

Değerlendirme

Netice olarak kamu personel rejiminin geleneksel yapısının varlığı dolayısıyla yapılan eleştiriler yerinden olmakla birlikte önem verilmesi, vurgulanması gereken asıl husus yapılan planların veya raporların sunulmasıyla eksikliklerin belirtilmesinin yanı sıra bunların çözüme kavuşturularak uygulanmasıdır. Kamu sektöründe icap eden bilincin oluşturulması, değişikliklerin nasıl bir fayda sağlayabileceğinin belirlenmesi ve kamu kurum ve kuruluşlarda örgüt ikliminin yaygınlaştırılması, kurumlar arası iletişimin verimli bir şekilde sağlanması ve söz konusu düzenlemelerin formalite olmaktan çıkarılması gerekmektedir.

Kaynakça

[1] M. YILMAZÖZ, ‘Türkiye’de Kamu Personel Yönetimi Sorunu.’, Maliye Dergisi, 157(1), 293-302., 2009.

[2] K. Ökmen, M., & Canan, ‘Avrupa Birliği’ne Üyelik Sürecinde Türk Kamu Yönetimi.’, Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 139-171., 2009.

[3] Onur Ender Aslan, ‘Kamu Personel Rejimi: Statü Hukukundan Esnekliğe’, TODAİE Yayın No:326, Ankara., 2005.

[4] Ankara. TODAİE Yayın No: 260, ‘Çağdaş Personel Yönetimi’, Canman, Doğan, 1995.

[5] Tarık Soydan, ‘“Eğitim Alanında Performans Değerlendirme Sisteminin Geçerliği Üzerine Yönetici ve Öğretmen Görüşlerine Dayalı Bir Araştırma”’, Ege Eğitim Dergisi, C: 1, S: 13, s. 1-25., 2012.

[6] Ali Acar, ‘“Türkiye’de Kamu Personel Rejiminde 1980 Sonrasında Yaşanan Dönüşüm: Eğitim Sektörü Örneği”’, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, İzmir, 2009.

[7] H. Tuğba Eroğlu, ‘“Yeni Kamu Yönetimi Anlayışının Türk Kamu Personeli Yönetimine Etkisi”’, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 6, S: 12, s. 225-233, 2010.

[8] Yakup Altan, ‘“Kalkınma Planlarında Türk Kamu Personel Rejimi”’, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C: 15, S: 1, s. 423-439, 2010.

[9] TBMM, ‘ONUNCU KALKINMA PLANININ (2014-2018) ONAYLANDIĞINA İLİŞKİN KARAR’, 2013 <https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Onuncu-Kalkınma-Planı-2014-2018.pdf>.

Write A Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.