Ekonomi

Enflasyon Nedir? Enflasyon Türleri Nelerdir?

Yazar Eren Can

Enflasyon, bir ekonomide fiyatlar genel seviyesinin sürekli olarak yükselmesine denir. Dolayısıyla paranın satın alma gücünü yitirmesidir.

Enflasyon, sadece bazı malların fiyatlarının sürekli artması ya da tüm malların fiyatlarının bir sefer artması enflasyon değildir. Örneğin aylık enflasyon oranının yüzde 1 olması, o ay içinde fiyatlar genel seviyesinin bir önceki aya göre yüzde 1 oranında arttığını gösterir. Yıllık enflasyonun yüzde 30 olması da, fiyatların bir önceki yıla göre ortalama yüzde 30 oranında arttığını ifade eder.

Bazı malların fiyatlarında görülen geçici artışlar enflasyon olarak algılanamaz. Fiyatların yılda bir kez artıp, orada sabit kalması enflasyon sayılmaz. Fiyat artışı hissedilir derecede olmalıdır.  Enflasyonun düşmesi; fiyatların düşmesi, insanların alım gücünün artması, gelirlerinin yükselmesi demek değildir. Enflasyonun düşmesi, fiyatların daha az artması, insanların alım güçlerinin daha az azalması ve neticesinde istikrar ve refah demektir.

Enflasyon Türleri

Talep Enflasyonu: Üretilen mal ve hizmetler, tüketici talebini karşılayamadığı zaman talep artışından dolayı fiyatlar artar. Mal ve hizmet talep eden tüketicilerin çeşitli sebeplerle mala yönelmeleri ve aşırı talebin yeterli arz miktarıyla karşılanamaması sonucu fiyatlar yükselir. Talep enflasyonunda ana sebep aşırı taleptir. Talep enflasyonu üretimi artırıcı tedbirler veya toplam talebi azaltıcı tedbirler alınarak çözümlenebilir.

Maliyet Enflasyonu: Herhangi bir nedenle üretimde kullanılan kaynakların fiyat artışları, üretim maliyetlerinin yükselmesine, maliyetlerin artması ürün fiyatlarında artışa neden olacaktır. Fiyat artışları ise toplam talebin azalmasına neden olacaktır. Talep düşüşü piyasalarda durgunluğa neden olur. Enflasyon ile ekonomik durgunluğun aynı anda yaşanmasına stagflasyon denilmektedir.

İş gücüne ihtiyacın artması sonucu işçi ücretlerinin ve maliyetlerinin yükselmesi, firmaların vergi yükünün artması, ham madde fiyatlarındaki artışların üretim maliyetlerini artırarak fiyatlar genel seviyesini yükseltmesi, petrol ya da ithal edilen ve üretimde kullanılan makinelerin fiyatlarının yükselmesi ve bunun üretilen malların fiyatlarını artırması maliyet enflasyonuna yol açan etkenlerdir.

İthal Edilen Enflasyon: Dış ekonomiden milli Ekonomiye yansıyan fiyat Artışlarına ithal enflasyon denir. Enflasyon geçişi için temel şart, dış ticaret bağımlılığıdır.

Yapısal Enflasyon: Yapısal enflasyon ekonominin pazar yapısı ile açıklanır. Enflasyon fiyat artışları olduğuna göre, pazarlardaki anormal fiyat oluşumları da fiyatlar genel düzeyinin yükselmesine yol açar. Fiyat, arz-talep dengesiyle değil, piyasaya hâkim işletmelerce belirlenmektedir. İşletme amaçları yanında arz-talep ilişkileri ikinci derece önemdedirler. Bu tür piyasalarda işletmelerin fiyat belirlemeleri enflasyona neden olmaktadır ki, buna da yapısal enflasyon denir.

Açık Enflasyon: Ekonomilerde çeşitli yetersizliklerden kaynaklanan fiyat artışları üzerinde, otoritelerin herhangi bir kontrol mekanizması kurmaması veya işletmemesi nedeniyle ortaya çıkan bir enflasyon türüdür. Fiyatlar arz-talep mekanizmasıyla piyasa şartları içinde hiçbir yönetsel etkileşim söz konusu olmaksızın oluşmaktadır.

Açık enflasyonda, fiyat yükselişleri aralık kümülatif bir hal alınış ve enflasyon yayılma seyrine girmiştir. Halk fiyatların yükseleceğini ve bunun devamlı olacağı kanaatindedir.

Hızına Göre Enflasyon

Ilımlı Enflasyon: Bu enflasyon çeşidine, rahvan enflasyon, sürünen enflasyon veya sinsi enflasyon adları da verilmektedir. Ilımlı enflasyon, fiyat artışlarının oldukça düşük oranlarda olması halinde söz
konusudur. Ilımlı enflasyon oranı yıllık olarak tek rakamlı, yani %10’un altında kalan bir enflasyon oranını ifade etmektedir. Ilımlı enflasyonda göreli fiyatlar çizgilerinden çok fazla ayrılmazlar. Her ülkenin yapısına göre normal enflasyon sayılabilecek bir enflasyon oranını ifade eden ılımlı enflasyon, gelişmekte olanülkeler için ise yıllık %4‘ ün altındaki fiyat artışlarını ifade eder.

Aşırı Enflasyon: Bu enflasyon çeşidine dört nala enflasyon ya da yüksek enflasyon da denilmektedir. Aşırı
enflasyonda, fiyat artışları iki rakamlı ve hatta üç rakamlıdır. Bir görüşe göre yıllık %10’la %1000 arasındaki enflasyona yüksek oranlı enflasyon denilmektedir. Bazı iktisatçılar %10’la %200 arasındaki enflasyonu yüksek oranlı enflasyon olarak nitelendirmektedir

Hiperenflasyon: Bu enflasyon türünde fiyat artışları o kadar büyük ve süratlidir ki; fiyat artışları gün aşırı ve hatta aynı gün içinde bile yaşanabilir. Literatürde genelde, fiyat artışları aylık %50’ye ulaştığı zaman hiperenflasyon söz konusudur. Bu ölçüdeki bir enflasyon dolaşımdaki parayı tahrip etmekte, yabancı paraların ya da yabancı parayla mevduat hesaplarının yerli paranın yerini almasına neden olmaktadır.

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...

Yazar Hakkında

Eren Can

Kamu Yönetimi bölümü mezunu olan yazar: teknoloji, sinema ve ekonomi alanlarına yakın olması hasebiyle daha çok bu kategorilerde içerik eklemeyi sürdürüyor.

Yorum Yap

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.